📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "वाहा" के ८ परिणाम
अमरकोश १.१.७४ — स्वर्गवर्गः
श्वसनः स्पर्शनो वायुर्मातरिश्वा सदागतिः ।पृषदश्वो गन्धवहो गन्धवाहानिलाशुगाः ॥
वायु के नाम — श्वसन, स्पर्शन, वायु, मातरिश्वा, सदागति, पृषदश्व, गन्धवह, गन्धवाह, अनिल, आशुग।
अमरकोश १.१०.१० — वारिवर्गः
जलोच्छ्वासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः ।नाव्यं त्रिलिङ्गं नौतार्ये स्त्रियां नौस्तरणिस्तरिः ॥
बढ़े जल के निकलने का मार्ग — जलोच्छ्वास, परीवाह; सूखी नदी में खोदा गड्ढा — कूपक, विदारक; नाव से पार करने योग्य जल — नाव्य (तीनों लिङ्गों में); नाव के नाम — नौ (स्त्री॰), तरणि, तरि।
अमरकोश १.१०.१२ — वारिवर्गः
सांयात्रिकः पोतवणिक्कर्णधारस्तु नाविकः ।नियामकाः पोतवाहाः कूपको गुणवृक्षकः ॥
जहाज़ से व्यापार करने वाला — सांयात्रिक, पोतवणिज्; मल्लाह — कर्णधार, नाविक; जहाज़ चलाने वाले — नियामक, पोतवाह; नाव का मस्तूल — कूपक, गुणवृक्षक।
अमरकोश २.४.१६९ — वनौषधिवर्गः
घोण्टा तु पूगः क्रमुको गुवाकः खपुरोऽस्य तु ।फलमुद्वेगमेते च हिन्तालसहितास्त्रयः ॥
सुपारी के पेड़ के नाम — घोण्टा, पूग, क्रमुक, गुवाक, खपुर; उसका फल — उद्वेग। ये (ताल, नारियल, सुपारी) और हिन्ताल —
अमरकोश २.७.२३ — ब्रह्मवर्गः
यो गार्हपत्यादानीय दक्षिणाग्निः प्रणीयते ।तस्मिन्नानाय्योऽथाग्नायी स्वाहा च हुतभुक्प्रिया ॥
जो दक्षिणाग्नि गार्हपत्य अग्नि से लाकर स्थापित की जाती है — आनाय्य। अग्नि की पत्नी — आग्नायी, स्वाहा, हुतभुक्प्रिया।
अमरकोश २.७.३३ — ब्रह्मवर्गः
पितृदानं निवापः स्याच्छ्राद्धं तत्कर्म शास्त्रतः ।अन्वाहार्यं मासिकेंऽशोऽष्टमोऽह्नः कुतपोऽस्त्रियाम् ॥
पितरों को दिया दान — पितृदान, निवाप। शास्त्र-विधि से किया वह कर्म — श्राद्ध। मासिक (अमावस्या) श्राद्ध — अन्वाहार्य। दिन का आठवाँ भाग (दोपहर) — कुतप (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश २.८.४४ — क्षत्रियवर्गः
वाजिवाहार्वगन्धर्वहयसैन्धवसप्तयः ।आजानेयाः कुलीनाः स्युर्विनीताः साधुवाहिनः ॥
घोड़े के और नाम — वाजी, वाह, अर्वा, गन्धर्व, हय, सैन्धव, सप्ति। उत्तम नस्ल के घोड़े — आजानेय, कुलीन। सधे हुए अच्छी चाल वाले — विनीत, साधुवाही।
अमरकोश ३.४.८ — अव्ययवर्गः
स्वाहा हा देवहविर्दाने श्रौषड्वौषड्वषट्स्वधा ।किञ्चिदीषन्मनागल्पे प्रेत्यामुत्र भवान्तरे ॥
देवताओं (और पितरों) को हवि देते समय — स्वाहा, श्रौषट्, वौषट्, वषट्, स्वधा। थोड़ा — किंचित्, ईषत्, मनाक्। परलोक (दूसरे जन्म) में — प्रेत्य, अमुत्र।