🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:45:11 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "शपथ" के ६ परिणाम

अमरकोश १.६.९ — शब्दादिवर्गः
विवादो व्यवहारः स्यादुपन्यासस्तु वाङ्मुखम् ।उपोद्धात उदाहारः शपनं शपथः पुमान् ॥
मुकदमा/विवाद — विवाद, व्यवहार; बात का आरम्भ — उपन्यास, वाङ्मुख; भूमिका — उपोद्घात, उदाहार; सौगन्ध — शपन, शपथ (पुं॰)।
अमरकोश २.८.९८ — क्षत्रियवर्गः
संशप्तकास्तु समयात्संग्रामादनिवर्तिनः ।रेणुर्द्वयोः स्त्रियां धूलिः पांसुर्ना न द्वयो रजः ॥
शपथ लेकर युद्ध से न लौटने वाले योद्धा — संशप्तक। धूल — रेणु (पुं॰/स्त्री॰), धूलि (स्त्री॰), पांसु (पुं॰), रजस् (नपुं॰)।
अमरकोश ३.३.१५६ — नानार्थवर्गः
प्रत्ययोऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु ।रन्ध्रे शब्देऽथानुशयो दीर्घद्वेषानुतापयोः ॥
प्रत्यय — अधीन, शपथ, ज्ञान, विश्वास, कारण, छिद्र, (व्याकरण का) प्रत्यय (शब्दांश)। अनुशय — पुराना द्वेष (बैर), पश्चात्ताप।
अमरकोश ३.३.१५७ — नानार्थवर्गः
स्थूलोच्चयस्त्वसाकल्ये नागानां मध्यमे गते ।समयाः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः ॥
स्थूलोच्चय — अपूर्णता, हाथियों की मध्यम चाल। समय — शपथ, आचार, काल, सिद्धान्त, सहमति (समझौता)।
अमरकोश ३.३.१६२ — नानार्थवर्गः
प्रायो भूम्न्यन्तगमने मन्युर्दैन्ये क्रतौ युधि ।रहस्योपस्थयोर्गुह्यं सत्यं शपथतथ्ययोः ॥
प्राय — अधिकता (प्रायः), मृत्यु तक अनशन। मन्यु — दीनता, यज्ञ, युद्ध (और क्रोध)। गुह्य — रहस्य, गुप्तांग। सत्य — शपथ, यथार्थ।
अमरकोश ३.३.२२९ — नानार्थवर्गः
प्रकाशोऽतिप्रसिद्धेऽपि शिशावज्ञे च बालिशः ।कोशोऽस्त्री कुड्मले खड्गपिधानेऽर्थौघदिव्ययोः ॥
प्रकाश — अति प्रसिद्ध भी (उजाला भी)। बालिश — शिशु, मूर्ख। कोश (पुं॰/नपुं॰) — कली, म्यान, ख़ज़ाना (धन-राशि), दिव्य (शपथ-परीक्षा)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें