📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "शश्" के ६ परिणाम
अमरकोश २.४.१४६ — वनौषधिवर्गः
अव्यथातिचरा पद्मा चारटी पद्मचारिणी ।काम्पिल्यः कर्कशश्चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनीत्यपि ॥
स्थल-कमलिनी (पद्मचारिणी) के नाम — अव्यथा, अतिचरा, पद्मा, चारटी, पद्मचारिणी। कबीला (कम्पिल्लक) के नाम — काम्पिल्य, कर्कश, चन्द्र, रक्तांग, रोचनी।
अमरकोश २.७.५२ — ब्रह्मवर्गः
दर्शश्च पौर्णमासश्च यागौ पक्षान्तयोः पृथक् ।शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत्कर्म तद्यमः ॥
पक्ष के अन्त (अमावस्या और पूर्णिमा) पर किये जाने वाले यज्ञ — दर्श और पौर्णमास। शरीर से साध्य नित्य कर्म (अहिंसा आदि) — यम।
अमरकोश २.९.९१ — वैश्यवर्गः
स्यात्कोशश्च हिरण्यं च हेमरूप्ये कृताकृते ।ताभ्यां यदन्यत्तत्कुप्यं रूप्यं तद्द्वयमाहतम् ॥
गढ़ा या बिना गढ़ा सोना-चाँदी — कोश, हिरण्य। उन दोनों से भिन्न (ताँबा आदि) धातु — कुप्य। उन दोनों के ठप्पा लगे (सिक्के) — रूप्य।
अमरकोश ३.३.२५८ — नानार्थवर्गः
प्रतीच्यां चरमे पश्चादुताप्यर्थविकल्पयोः ।पुनस्सहार्थयोः शश्वत्साक्षात्प्रत्यक्षतुल्ययोः ॥
'पश्चात्' — पश्चिम दिशा, बाद में। 'उत' — भी, अथवा (और प्रश्न)। 'शश्वत्' — बार-बार, साथ (और सदा)। 'साक्षात्' — प्रत्यक्ष, समान।
अमरकोश ३.४.१ — अव्ययवर्गः
चिराय चिररात्राय चिरस्याद्याश्चिरार्थकाः ।मुहुः पुनः पुनः शश्वदभीक्ष्णमसकृत्समाः ॥
बहुत समय तक — चिराय, चिररात्राय, चिरस्य आदि (चिरम्, चिरेण, चिरात्)। बार-बार — मुहुः, पुनः पुनः, शश्वत्, अभीक्ष्णम्, असकृत्।
अमरकोश ३.४.११ — अव्ययवर्गः
युक्ते द्वे सांप्रतं स्थानेऽभीक्ष्णं शश्वदनारते ।अभावे नह्यनो नापि मास्म मालं च वारणे ॥
उचित — साम्प्रतम्, स्थाने। निरन्तर — अभीक्ष्णम्, शश्वत्। अभाव/निषेध — नहि, अ, नो, न। रोकना — मास्म, मा, अलम्।