📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "शिकार" के ९ परिणाम
अमरकोश २.१०.१४ — शूद्रवर्गः
जीवान्तकः शाकुनिको द्वौ वागुरिकजालिकौ ।वैतंसिकः कौटिकश्च मांसिकश्च समं त्रयम् ॥
पक्षियों का शिकारी (बहेलिया) — जीवान्तक, शाकुनिक। जाल से (पशु) पकड़ने वाला — वागुरिक, जालिक। मांस बेचने वाला — वैतंसिक, कौटिक, मांसिक।
अमरकोश २.१०.२१ — शूद्रवर्गः
व्याधो मृगवधाजीवो मृगयुर्लुब्धकोऽपि सः ।कौलेयकः सारमेयः कुक्कुरो मृगदंशकः ॥
शिकारी — व्याध, मृगवधाजीव, मृगयु, लुब्धक। कुत्ता — कौलेयक, सारमेय, कुक्कुर, मृगदंशक —
अमरकोश २.१०.२२ — शूद्रवर्गः
शुनको भषकः श्वा स्यादलर्कस्तु स योगितः ।श्वा विश्वकद्रुर्मृगयाकुशलः सरमा शुनी ॥
कुत्ते के और नाम — शुनक, भषक (भौंकने वाला), श्वान्। पागल कुत्ता — अलर्क, योगित। शिकार में कुशल कुत्ता — विश्वकद्रु। कुतिया — सरमा, शुनी।
अमरकोश २.१०.२३ — शूद्रवर्गः
विट्चरः सूकरो ग्राम्यो वर्करस्तरुणः पशुः ।आच्छोदनं मृगव्यं स्यादाखेटो मृगया स्त्रियाम् ॥
गाँव का सूअर — विट्चर। जवान पशु (बकरा आदि) — वर्कर। शिकार — आच्छोदन, मृगव्य, आखेट, मृगया (स्त्री॰)।
अमरकोश २.१०.२४ — शूद्रवर्गः
दक्षिणारुर्लुब्धयोगाद्दक्षिणेर्मा कुरङ्गकः ।चौरैकागारिकस्तेनदस्युतस्करमोषकाः ॥
शिकारी के बाण से दाहिनी ओर घायल हिरण — दक्षिणेर्मा। चोर — चौर, एकागारिक, स्तेन, दस्यु, तस्कर, मोषक —
अमरकोश ३.१.१०४ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
अन्वेषितं गवेषितमन्विष्टं मार्गितं मृगितम् ।आर्द्रं सार्द्रं क्लिन्नं तिमितं स्तिमितं समुन्नमुत्तं च ॥
खोजा हुआ — अन्वेषित, गवेषित, अन्विष्ट, मार्गित, मृगित। गीला — आर्द्र, सार्द्र, क्लिन्न, तिमित, स्तिमित, समुन्न, उत्त।
अमरकोश ३.३.१९ — नानार्थवर्गः
पाकौ पक्तिशिशू मध्यरत्ने नेतरि नायकः ।पर्यङ्कः स्यात्परिकरे स्याद्व्याघ्रेऽपि च लुब्धकः ॥
पाक — पकाना, शिशु। नायक — हार के बीच की मणि, नेता। पर्यंक — पलंग, (कमर की) पेटी/परिकर। लुब्धक — बाघ भी (शिकारी भी)।
अमरकोश ३.३.१२८ — नानार्थवर्गः
व्यसनं विपदि भ्रंशे दोषे कामजकोपजे ।पक्ष्माक्षिलोम्नि किञ्जल्के तन्त्वाद्यंशेऽप्यणीयसि ॥
व्यसन — विपत्ति, पतन, काम से उत्पन्न दोष (शिकार, जुआ आदि) और क्रोध से उत्पन्न दोष। पक्ष्म — बरौनी, पराग, धागे आदि का अति सूक्ष्म अंश।
अमरकोश ३.५.६ — लिङ्गादिसङ्ग्रहवर्गः
घञो ञः सा क्रियास्यां चेद्दाण्डपाता हि फाल्गुनी ।श्यैनम्पाता च मृगया तैलम्पाता स्वधेति दिक् ॥
घञ्-प्रत्ययान्त से 'ञ' प्रत्यय, यदि 'यह क्रिया इसमें हो' अर्थ हो, तो स्त्रीलिङ्ग — जैसे 'दाण्डपाता' (जिसमें डण्डे गिरें — फाल्गुनी पूर्णिमा/होली), 'श्यैनम्पाता' (बाज़ों का झपटना — शिकार), 'तैलम्पाता' (तेल का गिरना — स्व…