📜 अमरकोश
मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित
← सूची · "सिक्का" के ८ परिणाम
अमरकोश २.८.७ — क्षत्रियवर्गः
स्थायुकोऽधिकृतो ग्रामे गोपो ग्रामेषु भूरिषु ।भौरिकः कनकाध्यक्षो रूप्याध्यक्षस्तु नैष्किकः ॥
एक गाँव का अधिकारी — स्थायुक; अनेक गाँवों का — गोप। सोने (के कोष) का अधिकारी — भौरिक, कनकाध्यक्ष। चाँदी (टकसाल) का अधिकारी — रूप्याध्यक्ष, नैष्किक।
अमरकोश २.९.८६ — वैश्यवर्गः
ते षोडशाक्षः कर्षोऽस्त्री पलं कर्षचतुष्टयम् ।सुवर्णबिस्तौ हेम्नोऽक्षे कुरुबिस्तस्तु तत्पले ॥
सोलह माषक — अक्ष, कर्ष (पुं॰/नपुं॰)। चार कर्ष — पल। सोने का एक कर्ष — सुवर्ण, बिस्त। सोने का एक पल — कुरुबिस्त।
अमरकोश २.९.८८ — वैश्यवर्गः
कार्षापणः कार्षिकः स्यात् कार्षिके ताम्रिके पणः ।अस्त्रियामाढकद्रोणौ खारी वाहो निकुञ्चकः ॥
(एक कर्ष चाँदी का) सिक्का — कार्षापण, कार्षिक। एक कर्ष ताँबे का सिक्का — पण। (आयतन के माप) — आढक, द्रोण (पुं॰/नपुं॰), खारी, वाह, निकुंचक —
अमरकोश २.९.९१ — वैश्यवर्गः
स्यात्कोशश्च हिरण्यं च हेमरूप्ये कृताकृते ।ताभ्यां यदन्यत्तत्कुप्यं रूप्यं तद्द्वयमाहतम् ॥
गढ़ा या बिना गढ़ा सोना-चाँदी — कोश, हिरण्य। उन दोनों से भिन्न (ताँबा आदि) धातु — कुप्य। उन दोनों के ठप्पा लगे (सिक्के) — रूप्य।
अमरकोश २.९.९६ — वैश्यवर्गः
अलङ्कारसुवर्णं यच्छृङ्गीकनकमित्यदः ।दुर्वर्णं रजतं रूप्यं खर्जूरं श्वेतमित्यपि ॥
गहनों का सोना — शृंगीकनक। चाँदी — दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, खर्जूर, श्वेत।
अमरकोश ३.३.१४ — नानार्थवर्गः
दीनारेऽपि च निष्कोऽस्त्री कल्कोऽस्त्री शमलैनसोः ।दम्भेऽप्यथ पिनाकोऽस्त्री शूलशङ्करधन्वनोः ॥
निष्क (पुं॰/नपुं॰) — (उपर्युक्त सब) और दीनार (सिक्का) भी। कल्क — मैल, पाप, दम्भ (और पीसी औषधि)। पिनाक — त्रिशूल, शिव का धनुष।
अमरकोश ३.३.२२ — नानार्थवर्गः
करिण्यां चापि गणिका दारकौ बालभेदकौ ।अन्धेऽप्यनेडमूकः स्याट्टङ्कौ दर्पाश्मदारणौ ॥
गणिका — हथिनी भी। दारक — बालक, फाड़ने वाला। अनेडमूक — अन्धा भी (गूँगा-बहरा भी)। टंक — घमण्ड, पत्थर तोड़ने की टाँकी।
अमरकोश ३.३.५३ — नानार्थवर्गः
पणो द्यूतादिषूत्सृष्टे भृतौ मूल्ये धनेऽपि च ।मौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशौर्यसन्ध्यादिके गुणः ॥
पण — जुए आदि का दाँव, मज़दूरी, मूल्य, धन। गुण — धनुष की डोरी, द्रव्य में रहने वाला धर्म (रूप-रस आदि), सत्त्व आदि तीन गुण, शौर्य आदि, सन्धि आदि (छह राजगुण)।