🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:53:34 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "सौम" के ८ परिणाम

अमरकोश १.३.२८ — दिग्वर्गः
रौहिणेयो बुधः सौम्यः समौ सौरिशनैश्चरौ ।तमस्तु राहुः स्वर्भानुः सैंहिकेयो विधुन्तुदः ॥
बुध के नाम — रौहिणेय, बुध, सौम्य। शनि के — सौरि, शनैश्चर (समानार्थक)। राहु के — तम, राहु, स्वर्भानु, सैंहिकेय, विधुन्तुद।
अमरकोश १.७.३९ — नाट्यवर्गः
अदृष्टिः स्यादसौम्येऽक्ष्णि संसिद्धिप्रकृती त्विमे ।स्वरूपं च स्वभावश्च निसर्गश्चाथ वेपथुः ॥
क्रूर दृष्टि 'अदृष्टि' कहलाती है। स्वभाव के नाम — संसिद्धि, प्रकृति, स्वरूप, स्वभाव, निसर्ग। काँपना — वेपथु —
अमरकोश २.४.३१ — वनौषधिवर्गः
शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः ।रक्तोऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेनिलः समौ ॥
सहजन के नाम — शोभांजन, शिग्रु, तीक्ष्णगन्धक, अक्षीव, मोचक; लाल फूलों वाला सहजन — मधुशिग्रु। रीठा — अरिष्ट, फेनिल (समानार्थक)।
अमरकोश २.४.९९ — वनौषधिवर्गः
गोकण्टको गोक्षुरको वनशृङ्गाट इत्यपि ।विश्वा विषा प्रतिविषातिविषोपविषारुणा ॥
गोखरू के और नाम — गोकण्टक, गोक्षुरक, वनशृंगाट। अतीस के नाम — विश्वा, विषा, प्रतिविषा, अतिविषा, उपविषा, अरुणा —
अमरकोश २.४.१०८ — वनौषधिवर्गः
सर्वानुभूतिः सरला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् ।त्रिभण्डी रोचनी श्यामापालिन्द्यौ तु सुषेणिका ॥
सफ़ेद निसोथ (त्रिवृत्) के नाम — सर्वानुभूति, सरला, त्रिपुटा, त्रिवृता, त्रिवृत्, त्रिभण्डी, रोचनी। काली निसोथ के नाम — श्यामा, पालिन्दी, सुषेणिका —
अमरकोश २.५.४१ — सिंहादिवर्गः
स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वन्द्वं युग्मं तु युगुलं युगम् ।समूहे निवहव्यूहसंदोहविसरव्रजाः ॥
स्त्री-पुरुष का जोड़ा — मिथुन, द्वन्द्व; (कोई भी) जोड़ा — युग्म, युगल, युग। समूह के नाम — समूह, निवह, व्यूह, सन्दोह, विसर, व्रज —
अमरकोश ३.१.३७ — विशेष्यनिघ्नवर्गः
लोहलः स्यादस्फुटवाग्गर्ह्यवादी तु कद्वदः ।समौ कुवादकुचरौ स्यादसौम्यस्वरोऽस्वरः ॥
अस्पष्ट बोलने वाला — लोहल, अस्फुटवाक्। निन्दनीय बोलने वाला — गर्ह्यवादी, कद्वद। (दूसरों की) बुराई करने वाला — कुवाद, कुचर। कर्कश स्वर वाला — असौम्यस्वर, अस्वर।
अमरकोश ३.३.१६९ — नानार्थवर्गः
रूप्यं प्रशस्तरूपेऽपि वदान्यो वल्गुवागपि ।न्याय्येऽपि मध्यं सौम्यं तु सुन्दरे सोमदैवते ॥
रूप्य — सुन्दर रूप वाला भी (चाँदी भी)। वदान्य — मधुरभाषी भी (दानी भी)। मध्य — न्यायोचित भी (बीच भी)। सौम्य — सुन्दर (शान्त), चन्द्रमा जिसका देवता हो (बुध)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें