🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:03:35 AM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "हथियार" के ७ परिणाम

अमरकोश २.८.७० — क्षत्रियवर्गः
याष्टीकपारश्वधिकौ यष्टिपर्श्वधहेतिकौ ।नैस्त्रिंशिकोऽसिहेतिः स्यात्समौ प्रासिककौन्तिकौ ॥
लाठी चलाने वाला — याष्टीक; फरसा चलाने वाला — पारश्वधिक; तलवार चलाने वाला — नैस्त्रिंशिक, असिहेति; प्रास (भाला) और कुन्त चलाने वाले — प्रासिक, कौन्तिक।
अमरकोश २.८.८२ — क्षत्रियवर्गः
सम्पत्तिः श्रीश्च लक्ष्मीश्च विपत्त्यां विपदापदौ ।आयुधं तु प्रहरणं शस्त्रमस्त्रमथास्त्रियौ ॥
सम्पत्ति — सम्पद्, सम्पत्ति, श्री, लक्ष्मी। विपत्ति — विपत्ति, विपद्, आपद्। हथियार — आयुध, प्रहरण; (हाथ से चलाया) शस्त्र और (फेंका जाने वाला) अस्त्र (पुं॰/नपुं॰)।
अमरकोश २.८.८३ — क्षत्रियवर्गः
धनुश्चापौ धन्वशरासनकोदण्डकार्मुकम् ।इष्वासोऽप्यथ कर्णस्य कालपृष्ठं शरासनम् ॥
धनुष — धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, कार्मुक, इष्वास। कर्ण का धनुष — कालपृष्ठ।
अमरकोश २.८.९० — क्षत्रियवर्गः
त्सरुः खड्गादिमुष्टौ स्यान्मेखला तन्निबन्धनम् ।फलकोऽस्त्री फलं चर्म संग्राहो मुष्टिरस्य यः ॥
तलवार आदि की मूठ — त्सरु। उसका बन्धन — मेखला। ढाल — फलक (पुं॰/नपुं॰), फल, चर्म। ढाल की मूठ — संग्राह।
अमरकोश २.८.९१ — क्षत्रियवर्गः
द्रुघणो मुद्गरघनौ स्यादीली करवालिका ।भिन्दिपालः सृगस्तुल्यौ परिघः परिघातिनः ॥
मुगदर/हथौड़ा — द्रुघण, मुद्गर, घन। छोटी तलवार — ईली, करवालिका। भिन्दिपाल (पत्थर फेंकने का यन्त्र/भाला) — भिन्दिपाल, सृग। लोहे का मोटा डण्डा — परिघ, परिघातन।
अमरकोश २.१०.७ — शूद्रवर्गः
रङ्गाजीवश्चित्रकरः शस्त्रमार्जोऽसिधावकः ।पादकृच्चर्मकारः स्याद्व्योकारो लोहकारकः ॥
चित्रकार — रंगाजीव, चित्रकर। हथियारों पर धार/चमक लगाने वाला (सिकलीगर) — शस्त्रमार्ज, असिधावक। जूते बनाने वाला — पादकृत्, चर्मकार। लोहार — व्योकार, लोहकारक।
अमरकोश ३.३.१८८ — नानार्थवर्गः
निदेशग्रन्थयोः शास्त्रं शस्त्रमायुधलोहयोः ।स्याज्जटांशुकयोर्नेत्रं क्षेत्रं पत्नीशरीरयोः ॥
शास्त्र — आज्ञा (शासन), ग्रन्थ। शस्त्र — हथियार, लोहा। नेत्र — (पेड़ की) जड़, (बारीक) वस्त्र (और आँख, मथानी की रस्सी)। क्षेत्र — पत्नी, शरीर (और खेत)।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें