🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:34:52 PM · CDSHARMA.IN

📜 अमरकोश

मूल श्लोक, अन्वय, सरल हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

← सूची · "हारिक" के ५ परिणाम

अमरकोश १.५.७ — धीवर्गः
मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः ।मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम् ॥
मोक्ष-विषयक बुद्धि 'ज्ञान' कहलाती है; अन्यत्र, शिल्प और शास्त्रों की बुद्धि 'विज्ञान'। मोक्ष के नाम — मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस, अमृत —
अमरकोश २.७.४४ — ब्रह्मवर्गः
मुख्यः स्यात्प्रथमः कल्पोऽनुकल्पस्तु ततोऽधमः ।संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः ॥
मुख्य (प्रथम) विधि — मुख्य कल्प। उससे निम्न (विकल्प) — अनुकल्प। संस्कारपूर्वक वेद-अध्ययन का आरम्भ — उपाकरण।
अमरकोश २.८.५४ — क्षत्रियवर्गः
पाण्डुकम्बलसंवीतः स्यन्दनः पाण्डुकम्बली ।रथे काम्बलवास्त्राद्याः कम्बलादिभिरावृते ॥
सफ़ेद कम्बल से ढका रथ — पाण्डुकम्बली। कम्बल, वस्त्र आदि से ढके रथ — काम्बल, वास्त्र आदि।
अमरकोश २.९.६ — वैश्यवर्गः
क्षेत्राजीवः कर्षकश्च कृषिकश्च कृषीवलः ।क्षेत्रं व्रैहेयशालेयं व्रीहिशाल्युद्भवो हि यत् ॥
किसान — क्षेत्राजीव, कर्षक, कृषक, कृषीवल। धान (व्रीहि) उगाने योग्य खेत — व्रैहेय; शालि (उत्तम धान) उगाने योग्य — शालेय।
अमरकोश २.९.७० — वैश्यवर्गः
वशा वन्ध्यावतोका तु स्रवद्गर्भाथ सन्धिनी ।आक्रान्ता वृषभेणाथ वेहद्गर्भोपघातिनी ॥
बाँझ गाय — वशा, वन्ध्या। जिसका गर्भ गिर जाए — अवतोका, स्रवद्गर्भा। बैल से समागम कर चुकी — सन्धिनी। (समागम से) गर्भ नष्ट करने वाली — वेहत्, गर्भोपघातिनी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें