✍️ CD Sharma · 📅 30 Oct 2026 · ⏱️ 1 मिनट का पठन · 🏷️ महाकवि कालिदास (Mahakavi Kalidas), माँ सरस्वती (Maa Saraswati), अहंकार निवारण (Ego Dissolution), संस्कृत श्लोक अर्थ सहित (Sanskrit Shloka with Meaning), कालिदास सरस्वती संवाद (Kalidas Saraswati Samvad), विद्या ददाति विनयं (Vidya Dadati Vinayam), प्रेरक प्
👁️ 18 बार देखा गया · 🔗 1 बार शेयर हुआ
कालिदासस्य जल-याचना
कालिदास उवाच—
तृषितोऽहं महाभागे देहि मे पावनं जलम्।
वृद्धारूपा सरस्वती—
कस्त्वं ब्रूहि महाभाग ततो दास्यामि वारि ते॥
प्रथम प्रश्न (पथिकः)
कालिदास उवाच—
पन्थानं सततं गच्छन् पथिकोऽहं विलोकिते।
सरस्वत्युवाच—
रविश्चन्द्रस्तथा लोके पथिकौ द्वौ प्रकीर्तितौ।
विश्रामं नैव विन्दन्तौ कस्त्वं सत्यं वद प्रभो॥
द्वितीय प्रश्न (अतिथिः)
कालिदास उवाच—
अतिथिरहं विशालाक्षि तिष्ठामि भवति-स्थले।
सरस्वत्युवाच—
तारुण्यं च धनं चैव द्वावेवातिथिनौ स्मृतौ।
अनिन्द्यौ चास्थिरौ लोके कस्त्वं वद विचक्षण॥
तृतीय प्रश्न (सहनशीलः)
कालिदास उवाच—
सहनशीलोऽस्मि मातः सर्वं दुःखं सहाम्यहम्।
सरस्वत्युवाच—
धरित्री पादपश्चैव द्वौ लोके सहनावुभौ।
भारं प्रहारं सहतः कस्त्वं ब्रूहि पुनः सखे॥
चतुर्थ प्रश्न (हठी)
कालिदास उवाच—
हठवानस्मि लोकेऽस्मिन् न जहामि स्वसङ्कल्पम्।
सरस्वत्युवाच—
नखाः केशाश्च संसारे द्वौ हि लोके हठव्रतौ।
छिन्ना अपि प्ररोहन्ति कस्त्वं ब्रूहि यथार्थतः॥
पञ्चम प्रश्न (पराजितः)
कालिदास उवाच—
पराजितोऽहं कल्याणि युष्मद्वाक्यैः सुशिक्षितः।
सरस्वत्युवाच—
ऋणी लोभी च संसारे द्वौ लोके हि पराजितौ।
दैन्यभावेन वर्तन्ते कस्त्वं ब्रूहि महामते॥
शरणागतिः वरदानं च
कालिदास उवाच—
नाहं कोऽपि महाभागे त्वं साक्षाद् भारती भुवि।
क्षमस्व मेऽपराधं त्वं पादयोः प्रणिपत्यहम्॥
देवी सरस्वती उवाच—
उत्तिष्ठ वत्स विप्रर्षे विद्या विनयलक्षणा।
अहङ्कारो हतस्तेऽद्य वाणी तेऽस्तु जगद्धिता॥
जब राजा भोज की राजसभा में सर्वश्रेष्ठ कवि के निर्णय हेतु देवी सरस्वती की स्तुति की गई, तब आकाशवाणी हुई:
आकाशवाणी (देवी सरस्वती)—
कविर्दण्डी कविर्दण्डी कविर्दण्डी न संशयः॥
यह सुनकर व्यथित और विस्मित कालिदास ने देवी से पूछा:
कालिदास उवाच—
दण्डी यदि कविर्मातः मम स्थानं ततः क्व वा?
ब्रूहि मां करुणासिन्धो ह्यहं कः शारदेऽम्बिके॥
माँ सरस्वती ने मुस्कुराते हुए अमृतमयी वाणी में कहा:
देवी सरस्वती उवाच—
त्वमेवाहं त्वमेवाहं त्वमेवाहं न संशयः॥
अभी कोई कमेंट नहीं — सबसे पहले आप लिखें!