🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:14:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आचमन (नपुंसकलिङ्ग)

कुल्ला करना, धार्मिक अनुष्ठानों से पूर्व तथा भोजन के पूर्व और पश्चात् हथेली में जल लेकर घूंट-घूंट करके पीना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआचमनम्आचमनेआचमनानि
द्वितीयाआचमनम्आचमनेआचमनानि
तृतीयाआचमनेनआचमनाभ्याम्आचमनैः
चतुर्थीआचमनायआचमनाभ्याम्आचमनेभ्यः
पञ्चमीआचमनात् / आचमनाद्आचमनाभ्याम्आचमनेभ्यः
षष्ठीआचमनस्यआचमनयोःआचमनानाम्
सप्तमीआचमनेआचमनयोःआचमनेषु
सम्बोधनहे आचमनहे आचमनेहे आचमनानि

अर्थ: कुल्ला करना, धार्मिक अनुष्ठानों से पूर्व तथा भोजन के पूर्व और पश्चात् हथेली में जल लेकर घूंट-घूंट करके पीना
संस्कृत: पर्याय: उपस्पर्श

📚 अमरकोश में:
• आचमन (२.७.३८) — पर्याय: उपस्पर्श

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬