🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:45:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

तारा, तारकपुंज, नक्षत्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋक्षम्ऋक्षेऋक्षाणि
द्वितीयाऋक्षम्ऋक्षेऋक्षाणि
तृतीयाऋक्षेणऋक्षाभ्याम्ऋक्षैः
चतुर्थीऋक्षायऋक्षाभ्याम्ऋक्षेभ्यः
पञ्चमीऋक्षात् / ऋक्षाद्ऋक्षाभ्याम्ऋक्षेभ्यः
षष्ठीऋक्षस्यऋक्षयोःऋक्षाणाम्
सप्तमीऋक्षेऋक्षयोःऋक्षेषु
सम्बोधनहे ऋक्षहे ऋक्षेहे ऋक्षाणि

अर्थ: तारा, तारकपुंज, नक्षत्र
संस्कृत: पर्याय: नक्षत्र, भ, तारा, तारका, उडु

📚 अमरकोश में:
• नक्षत्र/तारे के नाम (१.३.२३) — पर्याय: नक्षत्र, तारा, तारका, उडु
• सोनापाठा के और नाम (२.४.५७) — पर्याय: स्योनाक, शुकनास, दीर्घवृन्त, कुटन्नट, शोणक, अरलु
• भालू (२.५.५) — पर्याय: भल्लुक, अच्छभल्ल, भल्लूक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें