🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:14:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भग (नपुंसकलिङ्ग)

सूर्य के बारह रूपों में एक, सूर्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभगम्भगेभगानि
द्वितीयाभगम्भगेभगानि
तृतीयाभगेनभगाभ्याम्भगैः
चतुर्थीभगायभगाभ्याम्भगेभ्यः
पञ्चमीभगात् / भगाद्भगाभ्याम्भगेभ्यः
षष्ठीभगस्यभगयोःभगानाम्
सप्तमीभगेभगयोःभगेषु
सम्बोधनहे भगहे भगेहे भगानि

अर्थ: सूर्य के बारह रूपों में एक, सूर्य
संस्कृत: स्त्रीयोनिः, कीर्तिः, माहात्म्यम्, स्पृहा, वीर्यम्, धनसमृद्धिः, यत्नः · पर्याय: सूर, सूर्य, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्

📚 अमरकोश में:
• सूर्य के और नाम (१.३.३५) — पर्याय: धामनिधि, अंशुमाली, अब्जिनीपति, माठर, पिंगल, दण्ड
• स्त्री-जननांग (२.६.७७) — पर्याय: योनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें