🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:22:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रूप्य (नपुंसकलिङ्ग)

सुन्दर ललित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारूप्यम्रूप्येरूप्याणि
द्वितीयारूप्यम्रूप्येरूप्याणि
तृतीयारूप्येणरूप्याभ्याम्रूप्यैः
चतुर्थीरूप्यायरूप्याभ्याम्रूप्येभ्यः
पञ्चमीरूप्यात् / रूप्याद्रूप्याभ्याम्रूप्येभ्यः
षष्ठीरूप्यस्यरूप्ययोःरूप्याणाम्
सप्तमीरूप्येरूप्ययोःरूप्येषु
सम्बोधनहे रूप्यहे रूप्येहे रूप्याणि

अर्थ: सुन्दर ललित
संस्कृत: पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, खर्जूर, श्वेत

📚 अमरकोश में:
• चाँदी (२.९.९६) — पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, खर्जूर, श्वेत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें