🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:15:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

व्योष (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + ओष (जलन, संवाह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाव्योषम्व्योषेव्योषाणि
द्वितीयाव्योषम्व्योषेव्योषाणि
तृतीयाव्योषेणव्योषाभ्याम्व्योषैः
चतुर्थीव्योषायव्योषाभ्याम्व्योषेभ्यः
पञ्चमीव्योषात् / व्योषाद्व्योषाभ्याम्व्योषेभ्यः
षष्ठीव्योषस्यव्योषयोःव्योषाणाम्
सप्तमीव्योषेव्योषयोःव्योषेषु
सम्बोधनहे व्योषहे व्योषेहे व्योषाणि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + ओष (जलन, संवाह)
संस्कृत: शुण्ठीपिप्पलिमरीचिकानां समाहारः · पर्याय: त्रिकटु, त्र्यूषण

📚 अमरकोश में:
• सोंठ-पीपल-काली मिर्च का योग (२.९.१११) — पर्याय: त्रिकटु, त्र्यूषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें