🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:35:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खर (पुंलिङ्ग)

कठोर, खुर्दरा, ठोस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखरःखरौखराः
द्वितीयाखरम्खरौखरान्
तृतीयाखरेणखराभ्याम्खरैः
चतुर्थीखरायखराभ्याम्खरेभ्यः
पञ्चमीखरात् / खराद्खराभ्याम्खरेभ्यः
षष्ठीखरस्यखरयोःखराणाम्
सप्तमीखरेखरयोःखरेषु
सम्बोधनहे खरहे खरौहे खराः

अर्थ: कठोर, खुर्दरा, ठोस
संस्कृत: पर्याय: तिग्म, तीक्ष्ण

📚 अमरकोश में:
• बहुत तेज़ (गर्म) (१.३.३९) — पर्याय: तिग्म, तीक्ष्ण
• गधा (२.९.७८) — पर्याय: चक्रीवान्, वालेय, रासभ, गर्दभ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें