🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भय (पुंलिङ्ग)

बीमारी, रोग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभयःभयौभये
द्वितीयाभयम्भयौभयान्
तृतीयाभयेनभयाभ्याम्भयैः
चतुर्थीभयस्मैभयाभ्याम्भयेभ्यः
पञ्चमीभयस्मात् / भयस्माद्भयाभ्याम्भयेभ्यः
षष्ठीभयस्यभययोःभयेषाम्
सप्तमीभयस्मिन्भययोःभयेषु
सम्बोधनहे भयहे भयौहे भये

अर्थ: बीमारी, रोग
संस्कृत: पर्याय: दर, त्रास, भीति, भी, साध्वस

📚 अमरकोश में:
• भय के नाम (१.७.२२) — पर्याय: दर, त्रास, भीति, साध्वस
• दर (पुं॰/नपुं॰) (३.३.१९३) — पर्याय: गड्ढा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें