🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:25:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मूर्ख (पुंलिङ्ग)

मुह् - ख, मूर आदेशः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामूर्खःमूर्खौमूर्खाः
द्वितीयामूर्खम्मूर्खौमूर्खान्
तृतीयामूर्खेणमूर्खाभ्याम्मूर्खैः
चतुर्थीमूर्खायमूर्खाभ्याम्मूर्खेभ्यः
पञ्चमीमूर्खात् / मूर्खाद्मूर्खाभ्याम्मूर्खेभ्यः
षष्ठीमूर्खस्यमूर्खयोःमूर्खाणाम्
सप्तमीमूर्खेमूर्खयोःमूर्खेषु
सम्बोधनहे मूर्खहे मूर्खौहे मूर्खाः

अर्थ: मुह् - ख, मूर आदेशः
संस्कृत: पर्याय: अज्ञ, मूढ, यथाजात, वैधेय, बालिश

📚 अमरकोश में:
• मन्द (३.३.१०२) — पर्याय: थोड़ा, अकुशल, अभागा, शारद
• पृथग्जन (३.३.११३) — पर्याय: नीच
• बाल (३.३.२१४) — पर्याय: बालक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें