🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:07:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वेद (पुंलिङ्ग)

अच् वा" ज्ञान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावेदःवेदौवेदाः
द्वितीयावेदम्वेदौवेदान्
तृतीयावेदेनवेदाभ्याम्वेदैः
चतुर्थीवेदायवेदाभ्याम्वेदेभ्यः
पञ्चमीवेदात् / वेदाद्वेदाभ्याम्वेदेभ्यः
षष्ठीवेदस्यवेदयोःवेदानाम्
सप्तमीवेदेवेदयोःवेदेषु
सम्बोधनहे वेदहे वेदौहे वेदाः

अर्थ: अच् वा" ज्ञान
संस्कृत: पर्याय: श्रुति, आम्नाय, त्रयी, निगम

📚 अमरकोश में:
• वेद के नाम (१.६.३) — पर्याय: श्रुति, आम्नाय, त्रयी
• श्रुति (३.३.८०) — पर्याय: कान
• ब्रह्म (नपुं॰) (३.३.१२२) — पर्याय: परम, तप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें