🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:14:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शाश्वत (पुंलिङ्ग)

नित्य, सनातन, चिरस्थायी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशाश्वतःशाश्वतौशाश्वताः
द्वितीयाशाश्वतम्शाश्वतौशाश्वतान्
तृतीयाशाश्वतेनशाश्वताभ्याम्शाश्वतैः
चतुर्थीशाश्वतायशाश्वताभ्याम्शाश्वतेभ्यः
पञ्चमीशाश्वतात् / शाश्वताद्शाश्वताभ्याम्शाश्वतेभ्यः
षष्ठीशाश्वतस्यशाश्वतयोःशाश्वतानाम्
सप्तमीशाश्वतेशाश्वतयोःशाश्वतेषु
सम्बोधनहे शाश्वतहे शाश्वतौहे शाश्वताः

अर्थ: नित्य, सनातन, चिरस्थायी
संस्कृत: पर्याय: ध्रुव, नित्य, सदातन, सनातन, निज

📚 अमरकोश में:
• सदा रहने वाला (३.१.७१) — पर्याय: ध्रुव, नित्य, सदातन, सनातन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬