🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:59:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्ग (पुंलिङ्ग)

छोड़ना, परित्याग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्गःसर्गौसर्गाः
द्वितीयासर्गम्सर्गौसर्गान्
तृतीयासर्गेणसर्गाभ्याम्सर्गैः
चतुर्थीसर्गायसर्गाभ्याम्सर्गेभ्यः
पञ्चमीसर्गात् / सर्गाद्सर्गाभ्याम्सर्गेभ्यः
षष्ठीसर्गस्यसर्गयोःसर्गाणाम्
सप्तमीसर्गेसर्गयोःसर्गेषु
सम्बोधनहे सर्गहे सर्गौहे सर्गाः

अर्थ: छोड़ना, परित्याग
संस्कृत: पर्याय: संसिद्धि, प्रकृति, स्वरूप, स्वभाव, निसर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें