🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:07:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्रुत् (पुंलिङ्ग)

बहने वाला, गिरने वाला, उडलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्रुत् / स्रुद्स्रुतौस्रुतः
द्वितीयास्रुतम्स्रुतौस्रुतः
तृतीयास्रुतास्रुद्भ्याम्स्रुद्भिः
चतुर्थीस्रुतेस्रुद्भ्याम्स्रुद्भ्यः
पञ्चमीस्रुतःस्रुद्भ्याम्स्रुद्भ्यः
षष्ठीस्रुतःस्रुतोःस्रुताम्
सप्तमीस्रुतिस्रुतोःस्रुत्सु
सम्बोधनहे स्रुत् / हे स्रुद्हे स्रुतौहे स्रुतः

अर्थ: बहने वाला, गिरने वाला, उडलने वाला

📚 अमरकोश में:
• बहा/टपका हुआ (३.१.९१) — पर्याय: स्यन्न, रीण, स्नुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬