🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:33:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हायन (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहायनःहायनौहायनाः
द्वितीयाहायनम्हायनौहायनान्
तृतीयाहायनेनहायनाभ्याम्हायनैः
चतुर्थीहायनायहायनाभ्याम्हायनेभ्यः
पञ्चमीहायनात् / हायनाद्हायनाभ्याम्हायनेभ्यः
षष्ठीहायनस्यहायनयोःहायनानाम्
सप्तमीहायनेहायनयोःहायनेषु
सम्बोधनहे हायनहे हायनौहे हायनाः

अर्थ: —
संस्कृत: किरणः, वर्षम्, व्रीहिभेदः, संवत्सरः · पर्याय: संवत्सर, वत्सर, अब्द, शरद्, संवत्

📚 अमरकोश में:
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: संवत्सर, वत्सर, अब्द, शरद्, समा
• अभिजन (३.३.११५) — पर्याय: कुल, जन्मभूमि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें