🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:10:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अमावसी (स्त्रीलिङ्ग)

चन्द्रमा का दिन,वह समय जब की सूर्य और चन्द्रमा दोनो संयुक्त रह्ते है,प्रत्येक चान्द्रमास के कृष्ण पक्ष का पन्द्रहवाँ दिन।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमावसीअमावस्यौअमावस्यः
द्वितीयाअमावसीम्अमावस्यौअमावसीः
तृतीयाअमावस्याअमावसीभ्याम्अमावसीभिः
चतुर्थीअमावस्यैअमावसीभ्याम्अमावसीभ्यः
पञ्चमीअमावस्याःअमावसीभ्याम्अमावसीभ्यः
षष्ठीअमावस्याःअमावस्योःअमावसीनाम्
सप्तमीअमावस्याम्अमावस्योःअमावसीषु
सम्बोधनहे अमावसिहे अमावस्यौहे अमावस्यः

अर्थ: चन्द्रमा का दिन,वह समय जब की सूर्य और चन्द्रमा दोनो संयुक्त रह्ते है,प्रत्येक चान्द्रमास के कृष्ण पक्ष का पन्द्रहवाँ दिन।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬