🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:41:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

इष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

कामना, प्रार्थना, इच्छा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाइष्टिःइष्टीइष्टयः
द्वितीयाइष्टिम्इष्टीइष्टीः
तृतीयाइष्ट्याइष्टिभ्याम्इष्टिभिः
चतुर्थीइष्टये / इष्ट्यैइष्टिभ्याम्इष्टिभ्यः
पञ्चमीइष्टेः / इष्ट्याःइष्टिभ्याम्इष्टिभ्यः
षष्ठीइष्टेः / इष्ट्याःइष्ट्योःइष्टीनाम्
सप्तमीइष्टौ / इष्ट्याम्इष्ट्योःइष्टिषु
सम्बोधनहे इष्टेहे इष्टीहे इष्टयः

अर्थ: कामना, प्रार्थना, इच्छा
संस्कृत: पर्याय: वश, कान्त, काम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬