🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:10:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

जरा (स्त्रीलिङ्ग)

टाप् (जरा शब्द के स्थान पर कर्म.द्वि . व.के आगे अजादि विभक्ति परे होने पर विकल्प से `जरस्' आदेश हो जाता है) बुढ़ापा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजराजरसौ / जरेजराः / जरसः
द्वितीयाजराम् / जरसम्जरसौ / जरेजराः / जरसः
तृतीयाजरया / जरसाजराभ्याम्जराभिः
चतुर्थीजरायै / जरसेजराभ्याम्जराभ्यः
पञ्चमीजरायाः / जरसःजराभ्याम्जराभ्यः
षष्ठीजरायाः / जरसःजरयोः / जरसोःजराणाम् / जरसाम्
सप्तमीजरायाम् / जरसिजरयोः / जरसोःजरासु
सम्बोधनहे जरेहे जरसौ / हे जरेहे जराः / हे जरसः

अर्थ: टाप् (जरा शब्द के स्थान पर कर्म.द्वि . व.के आगे अजादि विभक्ति परे होने पर विकल्प से `जरस्' आदेश हो जाता है) बुढ़ापा
संस्कृत: पर्याय: विस्रसा

📚 अमरकोश में:
• बुढ़ापा (२.६.४१) — पर्याय: विस्रसा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें