🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:34:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

भङ्गि (स्त्रीलिङ्ग)

टूटना, हड्डी का टूटना, विच्छेद, प्रभाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभङ्गिःभङ्गीभङ्गयः
द्वितीयाभङ्गिम्भङ्गीभङ्गीः
तृतीयाभङ्ग्याभङ्गिभ्याम्भङ्गिभिः
चतुर्थीभङ्गये / भङ्ग्यैभङ्गिभ्याम्भङ्गिभ्यः
पञ्चमीभङ्गेः / भङ्ग्याःभङ्गिभ्याम्भङ्गिभ्यः
षष्ठीभङ्गेः / भङ्ग्याःभङ्ग्योःभङ्गीनाम्
सप्तमीभङ्गौ / भङ्ग्याम्भङ्ग्योःभङ्गिषु
सम्बोधनहे भङ्गेहे भङ्गीहे भङ्गयः

अर्थ: टूटना, हड्डी का टूटना, विच्छेद, प्रभाग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें