🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:09:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

शान्ति (स्त्रीलिङ्ग)

प्रशमन, निराकरण, सान्तवना, हटाव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाशान्तिःशान्तीशान्तयः
द्वितीयाशान्तिम्शान्तीशान्तीः
तृतीयाशान्त्याशान्तिभ्याम्शान्तिभिः
चतुर्थीशान्तये / शान्त्यैशान्तिभ्याम्शान्तिभ्यः
पञ्चमीशान्तेः / शान्त्याःशान्तिभ्याम्शान्तिभ्यः
षष्ठीशान्तेः / शान्त्याःशान्त्योःशान्तीनाम्
सप्तमीशान्तौ / शान्त्याम्शान्त्योःशान्तिषु
सम्बोधनहे शान्तेहे शान्तीहे शान्तयः

अर्थ: प्रशमन, निराकरण, सान्तवना, हटाव
संस्कृत: पर्याय: शमथ, शम

📚 अमरकोश में:
• मन की शान्ति (३.२.३) — पर्याय: शमथ, शम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें