🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:47:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रोणि (स्त्रीलिङ्ग)

कूल्हा, नितम्ब, चूतड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रोणिःश्रोणीश्रोणयः
द्वितीयाश्रोणिम्श्रोणीश्रोणीः
तृतीयाश्रोण्याश्रोणिभ्याम्श्रोणिभिः
चतुर्थीश्रोणये / श्रोण्यैश्रोणिभ्याम्श्रोणिभ्यः
पञ्चमीश्रोणेः / श्रोण्याःश्रोणिभ्याम्श्रोणिभ्यः
षष्ठीश्रोणेः / श्रोण्याःश्रोण्योःश्रोणीनाम्
सप्तमीश्रोणौ / श्रोण्याम्श्रोण्योःश्रोणिषु
सम्बोधनहे श्रोणेहे श्रोणीहे श्रोणयः

अर्थ: कूल्हा, नितम्ब, चूतड़
संस्कृत: पर्याय: कटि, ककुद्मती, कलत्र

📚 अमरकोश में:
• कमर (२.६.७५) — पर्याय: कटि, ककुद्मती

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬