🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:29:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अकर्तन (पुंलिङ्ग)

न.ब . ठिंगना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकर्तनःअकर्तनौअकर्तनाः
द्वितीयाअकर्तनम्अकर्तनौअकर्तनान्
तृतीयाअकर्तनेनअकर्तनाभ्याम्अकर्तनैः
चतुर्थीअकर्तनायअकर्तनाभ्याम्अकर्तनेभ्यः
पञ्चमीअकर्तनात् / अकर्तनाद्अकर्तनाभ्याम्अकर्तनेभ्यः
षष्ठीअकर्तनस्यअकर्तनयोःअकर्तनानाम्
सप्तमीअकर्तनेअकर्तनयोःअकर्तनेषु
सम्बोधनहे अकर्तनहे अकर्तनौहे अकर्तनाः

अर्थ: न.ब . ठिंगना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकर्तन (नपुंसकलिङ्ग)

न.ब . ठिंगना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकर्तनम्अकर्तनेअकर्तनानि
द्वितीयाअकर्तनम्अकर्तनेअकर्तनानि
तृतीयाअकर्तनेनअकर्तनाभ्याम्अकर्तनैः
चतुर्थीअकर्तनायअकर्तनाभ्याम्अकर्तनेभ्यः
पञ्चमीअकर्तनात् / अकर्तनाद्अकर्तनाभ्याम्अकर्तनेभ्यः
षष्ठीअकर्तनस्यअकर्तनयोःअकर्तनानाम्
सप्तमीअकर्तनेअकर्तनयोःअकर्तनेषु
सम्बोधनहे अकर्तनहे अकर्तनेहे अकर्तनानि

अर्थ: न.ब . ठिंगना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें