🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:42:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अकवारि (पुंलिङ्ग)

अक (सुख का अभाव, पीड़ा) + वारि (बंदी, क़ैदी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकवारिःअकवारीअकवारयः
द्वितीयाअकवारिम्अकवारीअकवारीन्
तृतीयाअकवारिणाअकवारिभ्याम्अकवारिभिः
चतुर्थीअकवारयेअकवारिभ्याम्अकवारिभ्यः
पञ्चमीअकवारेःअकवारिभ्याम्अकवारिभ्यः
षष्ठीअकवारेःअकवार्योःअकवारीणाम्
सप्तमीअकवारौअकवार्योःअकवारिषु
सम्बोधनहे अकवारेहे अकवारीहे अकवारयः

अर्थ: अक (सुख का अभाव, पीड़ा) + वारि (बंदी, क़ैदी)
English: not selfish, not stingy, RV. iii, 47, 5, and vii, 96, 3 ([Sāy. explains by अ-कव-अरि, ‘not contemptible as an e

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकवारि (नपुंसकलिङ्ग)

अक (सुख का अभाव, पीड़ा) + वारि (जल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकवारिअकवारिणीअकवारीणि
द्वितीयाअकवारिअकवारिणीअकवारीणि
तृतीयाअकवारिणाअकवारिभ्याम्अकवारिभिः
चतुर्थीअकवारिणेअकवारिभ्याम्अकवारिभ्यः
पञ्चमीअकवारिणःअकवारिभ्याम्अकवारिभ्यः
षष्ठीअकवारिणःअकवारिणोःअकवारीणाम्
सप्तमीअकवारिणिअकवारिणोःअकवारिषु
सम्बोधनहे अकवारि / हे अकवारेहे अकवारिणीहे अकवारीणि

अर्थ: अक (सुख का अभाव, पीड़ा) + वारि (जल)
English: not selfish, not stingy, RV. iii, 47, 5, and vii, 96, 3 ([Sāy. explains by अ-कव-अरि, ‘not contemptible as an e

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें