🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:31:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अकूपार (पुंलिङ्ग)

समुद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकूपारःअकूपारौअकूपाराः
द्वितीयाअकूपारम्अकूपारौअकूपारान्
तृतीयाअकूपारेणअकूपाराभ्याम्अकूपारैः
चतुर्थीअकूपारायअकूपाराभ्याम्अकूपारेभ्यः
पञ्चमीअकूपारात् / अकूपाराद्अकूपाराभ्याम्अकूपारेभ्यः
षष्ठीअकूपारस्यअकूपारयोःअकूपाराणाम्
सप्तमीअकूपारेअकूपारयोःअकूपारेषु
सम्बोधनहे अकूपारहे अकूपारौहे अकूपाराः

अर्थ: समुद्र
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अब्धि, पारावार, सरित्पति, उदन्वत्

📚 अमरकोश में:
• समुद्र के नाम (१.१०.१) — पर्याय: समुद्र, अब्धि, पारावार, सरित्पति, उदन्वान्, उदधि, सिन्धु, सरस्वान्, सागर, अर्णव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकूपार (नपुंसकलिङ्ग)

समुद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकूपारम्अकूपारेअकूपाराणि
द्वितीयाअकूपारम्अकूपारेअकूपाराणि
तृतीयाअकूपारेणअकूपाराभ्याम्अकूपारैः
चतुर्थीअकूपारायअकूपाराभ्याम्अकूपारेभ्यः
पञ्चमीअकूपारात् / अकूपाराद्अकूपाराभ्याम्अकूपारेभ्यः
षष्ठीअकूपारस्यअकूपारयोःअकूपाराणाम्
सप्तमीअकूपारेअकूपारयोःअकूपारेषु
सम्बोधनहे अकूपारहे अकूपारेहे अकूपाराणि

अर्थ: समुद्र
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अब्धि, पारावार, सरित्पति, उदन्वत्
English: unbounded, RV. v, 39, 2 and x. 109, 1

📚 अमरकोश में:
• समुद्र के नाम (१.१०.१) — पर्याय: समुद्र, अब्धि, पारावार, सरित्पति, उदन्वान्, उदधि, सिन्धु, सरस्वान्, सागर, अर्णव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें