🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:52:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अकृतज्ञ (पुंलिङ्ग)

कृतघ्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकृतज्ञःअकृतज्ञौअकृतज्ञाः
द्वितीयाअकृतज्ञम्अकृतज्ञौअकृतज्ञान्
तृतीयाअकृतज्ञेनअकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञैः
चतुर्थीअकृतज्ञायअकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञेभ्यः
पञ्चमीअकृतज्ञात् / अकृतज्ञाद्अकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञेभ्यः
षष्ठीअकृतज्ञस्यअकृतज्ञयोःअकृतज्ञानाम्
सप्तमीअकृतज्ञेअकृतज्ञयोःअकृतज्ञेषु
सम्बोधनहे अकृतज्ञहे अकृतज्ञौहे अकृतज्ञाः

अर्थ: कृतघ्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकृतज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

कृतघ्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअकृतज्ञम्अकृतज्ञेअकृतज्ञानि
द्वितीयाअकृतज्ञम्अकृतज्ञेअकृतज्ञानि
तृतीयाअकृतज्ञेनअकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञैः
चतुर्थीअकृतज्ञायअकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञेभ्यः
पञ्चमीअकृतज्ञात् / अकृतज्ञाद्अकृतज्ञाभ्याम्अकृतज्ञेभ्यः
षष्ठीअकृतज्ञस्यअकृतज्ञयोःअकृतज्ञानाम्
सप्तमीअकृतज्ञेअकृतज्ञयोःअकृतज्ञेषु
सम्बोधनहे अकृतज्ञहे अकृतज्ञेहे अकृतज्ञानि

अर्थ: कृतघ्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬