🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्रूर (पुंलिङ्ग)

- न क्रूरः जो निर्दय न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्रूरःअक्रूरौअक्रूराः
द्वितीयाअक्रूरम्अक्रूरौअक्रूरान्
तृतीयाअक्रूरेणअक्रूराभ्याम्अक्रूरैः
चतुर्थीअक्रूरायअक्रूराभ्याम्अक्रूरेभ्यः
पञ्चमीअक्रूरात् / अक्रूराद्अक्रूराभ्याम्अक्रूरेभ्यः
षष्ठीअक्रूरस्यअक्रूरयोःअक्रूराणाम्
सप्तमीअक्रूरेअक्रूरयोःअक्रूरेषु
सम्बोधनहे अक्रूरहे अक्रूरौहे अक्रूराः

अर्थ: - न क्रूरः जो निर्दय न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्रूर (नपुंसकलिङ्ग)

- न क्रूरः जो निर्दय न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्रूरम्अक्रूरेअक्रूराणि
द्वितीयाअक्रूरम्अक्रूरेअक्रूराणि
तृतीयाअक्रूरेणअक्रूराभ्याम्अक्रूरैः
चतुर्थीअक्रूरायअक्रूराभ्याम्अक्रूरेभ्यः
पञ्चमीअक्रूरात् / अक्रूराद्अक्रूराभ्याम्अक्रूरेभ्यः
षष्ठीअक्रूरस्यअक्रूरयोःअक्रूराणाम्
सप्तमीअक्रूरेअक्रूरयोःअक्रूरेषु
सम्बोधनहे अक्रूरहे अक्रूरेहे अक्रूराणि

अर्थ: - न क्रूरः जो निर्दय न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें