🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षज (नपुंसकलिङ्ग)

प्रत्यक्ष ज्ञान, संज्ञान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षजम्अक्षजेअक्षजानि
द्वितीयाअक्षजम्अक्षजेअक्षजानि
तृतीयाअक्षजेनअक्षजाभ्याम्अक्षजैः
चतुर्थीअक्षजायअक्षजाभ्याम्अक्षजेभ्यः
पञ्चमीअक्षजात् / अक्षजाद्अक्षजाभ्याम्अक्षजेभ्यः
षष्ठीअक्षजस्यअक्षजयोःअक्षजानाम्
सप्तमीअक्षजेअक्षजयोःअक्षजेषु
सम्बोधनहे अक्षजहे अक्षजेहे अक्षजानि

अर्थ: प्रत्यक्ष ज्ञान, संज्ञान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्षज (पुंलिङ्ग)

विष्णु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षजःअक्षजौअक्षजाः
द्वितीयाअक्षजम्अक्षजौअक्षजान्
तृतीयाअक्षजेनअक्षजाभ्याम्अक्षजैः
चतुर्थीअक्षजायअक्षजाभ्याम्अक्षजेभ्यः
पञ्चमीअक्षजात् / अक्षजाद्अक्षजाभ्याम्अक्षजेभ्यः
षष्ठीअक्षजस्यअक्षजयोःअक्षजानाम्
सप्तमीअक्षजेअक्षजयोःअक्षजेषु
सम्बोधनहे अक्षजहे अक्षजौहे अक्षजाः

अर्थ: विष्णु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें