🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:30:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षत (पुंलिङ्ग)

नञ्+क्षण्+क्त जिसे चोट न लगी हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा——अक्षताः
द्वितीया——अक्षतान्
तृतीया——अक्षतैः
चतुर्थी——अक्षतेभ्यः
पञ्चमी——अक्षतेभ्यः
षष्ठी——अक्षतानाम्
सप्तमी——अक्षतेषु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: नञ्+क्षण्+क्त जिसे चोट न लगी हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्षत (नपुंसकलिङ्ग)

नञ्+क्षण्+क्त जिसे चोट न लगी हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षतम्अक्षतेअक्षतानि
द्वितीयाअक्षतम्अक्षतेअक्षतानि
तृतीयाअक्षतेनअक्षताभ्याम्अक्षतैः
चतुर्थीअक्षतायअक्षताभ्याम्अक्षतेभ्यः
पञ्चमीअक्षतात् / अक्षताद्अक्षताभ्याम्अक्षतेभ्यः
षष्ठीअक्षतस्यअक्षतयोःअक्षतानाम्
सप्तमीअक्षतेअक्षतयोःअक्षतेषु
सम्बोधनहे अक्षतहे अक्षतेहे अक्षतानि

अर्थ: नञ्+क्षण्+क्त जिसे चोट न लगी हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें