🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:42:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षदाय (पुंलिङ्ग)

अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + दाय (उपहार, पुरस्कार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षदायःअक्षदायौअक्षदायाः
द्वितीयाअक्षदायम्अक्षदायौअक्षदायान्
तृतीयाअक्षदायेनअक्षदायाभ्याम्अक्षदायैः
चतुर्थीअक्षदायायअक्षदायाभ्याम्अक्षदायेभ्यः
पञ्चमीअक्षदायात् / अक्षदायाद्अक्षदायाभ्याम्अक्षदायेभ्यः
षष्ठीअक्षदायस्यअक्षदाययोःअक्षदायानाम्
सप्तमीअक्षदायेअक्षदाययोःअक्षदायेषु
सम्बोधनहे अक्षदायहे अक्षदायौहे अक्षदायाः

अर्थ: अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + दाय (उपहार, पुरस्कार)
English: handing over the dice in gambling, Naiṣ. ([moving a piece on a board, BR.])

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें