🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:47:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षधर (पुंलिङ्ग)

अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + धर (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षधरःअक्षधरौअक्षधराः
द्वितीयाअक्षधरम्अक्षधरौअक्षधरान्
तृतीयाअक्षधरेणअक्षधराभ्याम्अक्षधरैः
चतुर्थीअक्षधरायअक्षधराभ्याम्अक्षधरेभ्यः
पञ्चमीअक्षधरात् / अक्षधराद्अक्षधराभ्याम्अक्षधरेभ्यः
षष्ठीअक्षधरस्यअक्षधरयोःअक्षधराणाम्
सप्तमीअक्षधरेअक्षधरयोःअक्षधरेषु
सम्बोधनहे अक्षधरहे अक्षधरौहे अक्षधराः

अर्थ: अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + धर (पहाड़)
English: holding dice

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्षधर (नपुंसकलिङ्ग)

अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + धर (विष, जहर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षधरम्अक्षधरेअक्षधराणि
द्वितीयाअक्षधरम्अक्षधरेअक्षधराणि
तृतीयाअक्षधरेणअक्षधराभ्याम्अक्षधरैः
चतुर्थीअक्षधरायअक्षधराभ्याम्अक्षधरेभ्यः
पञ्चमीअक्षधरात् / अक्षधराद्अक्षधराभ्याम्अक्षधरेभ्यः
षष्ठीअक्षधरस्यअक्षधरयोःअक्षधराणाम्
सप्तमीअक्षधरेअक्षधरयोःअक्षधरेषु
सम्बोधनहे अक्षधरहे अक्षधरेहे अक्षधराणि

अर्थ: अक्ष (गाड़ी, छकड़ा) + धर (विष, जहर)
English: holding dice

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें