🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:46:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षपाद (पुंलिङ्ग)

गौतम ऋषि, न्यायदर्शन के प्रवर्तक या उशके अनुयायी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षपादःअक्षपादौअक्षपादाः
द्वितीयाअक्षपादम्अक्षपादौअक्षपादान्
तृतीयाअक्षपादेनअक्षपादाभ्याम्अक्षपादैः
चतुर्थीअक्षपादायअक्षपादाभ्याम्अक्षपादेभ्यः
पञ्चमीअक्षपादात् / अक्षपादाद्अक्षपादाभ्याम्अक्षपादेभ्यः
षष्ठीअक्षपादस्यअक्षपादयोःअक्षपादानाम्
सप्तमीअक्षपादेअक्षपादयोःअक्षपादेषु
सम्बोधनहे अक्षपादहे अक्षपादौहे अक्षपादाः

अर्थ: गौतम ऋषि, न्यायदर्शन के प्रवर्तक या उशके अनुयायी
संस्कृत: पर्याय: नैयायिक

📚 अमरकोश में:
• न्याय-दर्शन का अनुयायी (२.७.८) — पर्याय: नैयायिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬