🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:22:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षर (पुंलिङ्ग)

"अविनाशी, अनश्वर"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षरःअक्षरौअक्षराः
द्वितीयाअक्षरम्अक्षरौअक्षरान्
तृतीयाअक्षरेणअक्षराभ्याम्अक्षरैः
चतुर्थीअक्षरायअक्षराभ्याम्अक्षरेभ्यः
पञ्चमीअक्षरात् / अक्षराद्अक्षराभ्याम्अक्षरेभ्यः
षष्ठीअक्षरस्यअक्षरयोःअक्षराणाम्
सप्तमीअक्षरेअक्षरयोःअक्षरेषु
सम्बोधनहे अक्षरहे अक्षरौहे अक्षराः

अर्थ: "अविनाशी, अनश्वर"
संस्कृत: पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस

📚 अमरकोश में:
• वर्ण (३.३.५४) — पर्याय: ब्राह्मण, सफ़ेद, स्तुति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अक्षर (नपुंसकलिङ्ग)

"अविनाशी, अनश्वर"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षरम्अक्षरेअक्षराणि
द्वितीयाअक्षरम्अक्षरेअक्षराणि
तृतीयाअक्षरेणअक्षराभ्याम्अक्षरैः
चतुर्थीअक्षरायअक्षराभ्याम्अक्षरेभ्यः
पञ्चमीअक्षरात् / अक्षराद्अक्षराभ्याम्अक्षरेभ्यः
षष्ठीअक्षरस्यअक्षरयोःअक्षराणाम्
सप्तमीअक्षरेअक्षरयोःअक्षरेषु
सम्बोधनहे अक्षरहे अक्षरेहे अक्षराणि

अर्थ: "अविनाशी, अनश्वर"
संस्कृत: पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस

📚 अमरकोश में:
• वर्ण (३.३.५४) — पर्याय: ब्राह्मण, सफ़ेद, स्तुति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें