🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:32:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षरकर (पुंलिङ्ग)

अक्षर (अविनाशी, आत्मा) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षरकरःअक्षरकरौअक्षरकराः
द्वितीयाअक्षरकरम्अक्षरकरौअक्षरकरान्
तृतीयाअक्षरकरेणअक्षरकराभ्याम्अक्षरकरैः
चतुर्थीअक्षरकरायअक्षरकराभ्याम्अक्षरकरेभ्यः
पञ्चमीअक्षरकरात् / अक्षरकराद्अक्षरकराभ्याम्अक्षरकरेभ्यः
षष्ठीअक्षरकरस्यअक्षरकरयोःअक्षरकराणाम्
सप्तमीअक्षरकरेअक्षरकरयोःअक्षरकरेषु
सम्बोधनहे अक्षरकरहे अक्षरकरौहे अक्षरकराः

अर्थ: अक्षर (अविनाशी, आत्मा) + कर (करोति, कीर्यते अनेन इति)
English: a kind of religious meditation, Kāraṇḍ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬