🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:28:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अक्षवती (स्त्रीलिङ्ग)

खेल, पासे द्वारा खेल, जुए का खेल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअक्षवतीअक्षवत्यौअक्षवत्यः
द्वितीयाअक्षवतीम्अक्षवत्यौअक्षवतीः
तृतीयाअक्षवत्याअक्षवतीभ्याम्अक्षवतीभिः
चतुर्थीअक्षवत्यैअक्षवतीभ्याम्अक्षवतीभ्यः
पञ्चमीअक्षवत्याःअक्षवतीभ्याम्अक्षवतीभ्यः
षष्ठीअक्षवत्याःअक्षवत्योःअक्षवतीनाम्
सप्तमीअक्षवत्याम्अक्षवत्योःअक्षवतीषु
सम्बोधनहे अक्षवतिहे अक्षवत्यौहे अक्षवत्यः

अर्थ: खेल, पासे द्वारा खेल, जुए का खेल
संस्कृत: पर्याय: द्यूत, कैतव, पण, दुरोदर, आकर्ष

📚 अमरकोश में:
• जुआ (२.१०.४५) — पर्याय: द्यूत, कैतव, पण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬