🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:22:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अखण्डन (पुंलिङ्ग)

"जो टूटा न हो, टूट न सके, पूरा, संपूर्ण"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअखण्डनःअखण्डनौअखण्डनाः
द्वितीयाअखण्डनम्अखण्डनौअखण्डनान्
तृतीयाअखण्डनेनअखण्डनाभ्याम्अखण्डनैः
चतुर्थीअखण्डनायअखण्डनाभ्याम्अखण्डनेभ्यः
पञ्चमीअखण्डनात् / अखण्डनाद्अखण्डनाभ्याम्अखण्डनेभ्यः
षष्ठीअखण्डनस्यअखण्डनयोःअखण्डनानाम्
सप्तमीअखण्डनेअखण्डनयोःअखण्डनेषु
सम्बोधनहे अखण्डनहे अखण्डनौहे अखण्डनाः

अर्थ: "जो टूटा न हो, टूट न सके, पूरा, संपूर्ण"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अखण्डन (नपुंसकलिङ्ग)

"जो टूटा न हो, टूट न सके, पूरा, संपूर्ण"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअखण्डनम्अखण्डनेअखण्डनानि
द्वितीयाअखण्डनम्अखण्डनेअखण्डनानि
तृतीयाअखण्डनेनअखण्डनाभ्याम्अखण्डनैः
चतुर्थीअखण्डनायअखण्डनाभ्याम्अखण्डनेभ्यः
पञ्चमीअखण्डनात् / अखण्डनाद्अखण्डनाभ्याम्अखण्डनेभ्यः
षष्ठीअखण्डनस्यअखण्डनयोःअखण्डनानाम्
सप्तमीअखण्डनेअखण्डनयोःअखण्डनेषु
सम्बोधनहे अखण्डनहे अखण्डनेहे अखण्डनानि

अर्थ: "जो टूटा न हो, टूट न सके, पूरा, संपूर्ण"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें