🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:39:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रगण्य (पुंलिङ्ग)

श्रेष्ठ, प्रथम श्रेणी में रखे जाने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रगण्यःअग्रगण्यौअग्रगण्याः
द्वितीयाअग्रगण्यम्अग्रगण्यौअग्रगण्यान्
तृतीयाअग्रगण्येनअग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्यैः
चतुर्थीअग्रगण्यायअग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्येभ्यः
पञ्चमीअग्रगण्यात् / अग्रगण्याद्अग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्येभ्यः
षष्ठीअग्रगण्यस्यअग्रगण्ययोःअग्रगण्यानाम्
सप्तमीअग्रगण्येअग्रगण्ययोःअग्रगण्येषु
सम्बोधनहे अग्रगण्यहे अग्रगण्यौहे अग्रगण्याः

अर्थ: श्रेष्ठ, प्रथम श्रेणी में रखे जाने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रगण्य (नपुंसकलिङ्ग)

श्रेष्ठ, प्रथम श्रेणी में रखे जाने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रगण्यम्अग्रगण्येअग्रगण्यानि
द्वितीयाअग्रगण्यम्अग्रगण्येअग्रगण्यानि
तृतीयाअग्रगण्येनअग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्यैः
चतुर्थीअग्रगण्यायअग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्येभ्यः
पञ्चमीअग्रगण्यात् / अग्रगण्याद्अग्रगण्याभ्याम्अग्रगण्येभ्यः
षष्ठीअग्रगण्यस्यअग्रगण्ययोःअग्रगण्यानाम्
सप्तमीअग्रगण्येअग्रगण्ययोःअग्रगण्येषु
सम्बोधनहे अग्रगण्यहे अग्रगण्येहे अग्रगण्यानि

अर्थ: श्रेष्ठ, प्रथम श्रेणी में रखे जाने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬