🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:52:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रज (पुंलिङ्ग)

पहले पैदा या उत्पन्न हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रजःअग्रजौअग्रजाः
द्वितीयाअग्रजम्अग्रजौअग्रजान्
तृतीयाअग्रजेनअग्रजाभ्याम्अग्रजैः
चतुर्थीअग्रजायअग्रजाभ्याम्अग्रजेभ्यः
पञ्चमीअग्रजात् / अग्रजाद्अग्रजाभ्याम्अग्रजेभ्यः
षष्ठीअग्रजस्यअग्रजयोःअग्रजानाम्
सप्तमीअग्रजेअग्रजयोःअग्रजेषु
सम्बोधनहे अग्रजहे अग्रजौहे अग्रजाः

अर्थ: पहले पैदा या उत्पन्न हुआ
संस्कृत: पर्याय: पूर्वज, अग्रिय

📚 अमरकोश में:
• बड़ा भाई (२.६.४३) — पर्याय: पूर्वज, अग्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रज (नपुंसकलिङ्ग)

पहले पैदा या उत्पन्न हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रजम्अग्रजेअग्रजानि
द्वितीयाअग्रजम्अग्रजेअग्रजानि
तृतीयाअग्रजेनअग्रजाभ्याम्अग्रजैः
चतुर्थीअग्रजायअग्रजाभ्याम्अग्रजेभ्यः
पञ्चमीअग्रजात् / अग्रजाद्अग्रजाभ्याम्अग्रजेभ्यः
षष्ठीअग्रजस्यअग्रजयोःअग्रजानाम्
सप्तमीअग्रजेअग्रजयोःअग्रजेषु
सम्बोधनहे अग्रजहे अग्रजेहे अग्रजानि

अर्थ: पहले पैदा या उत्पन्न हुआ
संस्कृत: पर्याय: पूर्वज, अग्रिय

📚 अमरकोश में:
• बड़ा भाई (२.६.४३) — पर्याय: पूर्वज, अग्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें