🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:19:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रबीज (पुंलिङ्ग)

अग्र (प्रथम, सर्वोपरि) + बीज (नींबू का पेड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रबीजःअग्रबीजौअग्रबीजाः
द्वितीयाअग्रबीजम्अग्रबीजौअग्रबीजान्
तृतीयाअग्रबीजेनअग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजैः
चतुर्थीअग्रबीजायअग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजेभ्यः
पञ्चमीअग्रबीजात् / अग्रबीजाद्अग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजेभ्यः
षष्ठीअग्रबीजस्यअग्रबीजयोःअग्रबीजानाम्
सप्तमीअग्रबीजेअग्रबीजयोःअग्रबीजेषु
सम्बोधनहे अग्रबीजहे अग्रबीजौहे अग्रबीजाः

अर्थ: अग्र (प्रथम, सर्वोपरि) + बीज (नींबू का पेड़)
English: (said of plants) propagated by cuttings

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रबीज (नपुंसकलिङ्ग)

अग्र (प्रथम, सर्वोपरि) + बीज (बीज, बीज का दाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रबीजम्अग्रबीजेअग्रबीजानि
द्वितीयाअग्रबीजम्अग्रबीजेअग्रबीजानि
तृतीयाअग्रबीजेनअग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजैः
चतुर्थीअग्रबीजायअग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजेभ्यः
पञ्चमीअग्रबीजात् / अग्रबीजाद्अग्रबीजाभ्याम्अग्रबीजेभ्यः
षष्ठीअग्रबीजस्यअग्रबीजयोःअग्रबीजानाम्
सप्तमीअग्रबीजेअग्रबीजयोःअग्रबीजेषु
सम्बोधनहे अग्रबीजहे अग्रबीजेहे अग्रबीजानि

अर्थ: अग्र (प्रथम, सर्वोपरि) + बीज (बीज, बीज का दाना)
English: (said of plants) propagated by cuttings

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें