🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:02:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रिम (पुंलिङ्ग)

प्रथम, प्रमुख, मुख्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रिमःअग्रिमौअग्रिमाः
द्वितीयाअग्रिमम्अग्रिमौअग्रिमान्
तृतीयाअग्रिमेणअग्रिमाभ्याम्अग्रिमैः
चतुर्थीअग्रिमायअग्रिमाभ्याम्अग्रिमेभ्यः
पञ्चमीअग्रिमात् / अग्रिमाद्अग्रिमाभ्याम्अग्रिमेभ्यः
षष्ठीअग्रिमस्यअग्रिमयोःअग्रिमाणाम्
सप्तमीअग्रिमेअग्रिमयोःअग्रिमेषु
सम्बोधनहे अग्रिमहे अग्रिमौहे अग्रिमाः

अर्थ: प्रथम, प्रमुख, मुख्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रिम (नपुंसकलिङ्ग)

प्रथम, प्रमुख, मुख्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रिमम्अग्रिमेअग्रिमाणि
द्वितीयाअग्रिमम्अग्रिमेअग्रिमाणि
तृतीयाअग्रिमेणअग्रिमाभ्याम्अग्रिमैः
चतुर्थीअग्रिमायअग्रिमाभ्याम्अग्रिमेभ्यः
पञ्चमीअग्रिमात् / अग्रिमाद्अग्रिमाभ्याम्अग्रिमेभ्यः
षष्ठीअग्रिमस्यअग्रिमयोःअग्रिमाणाम्
सप्तमीअग्रिमेअग्रिमयोःअग्रिमेषु
सम्बोधनहे अग्रिमहे अग्रिमेहे अग्रिमाणि

अर्थ: प्रथम, प्रमुख, मुख्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें