🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:21:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रिय (पुंलिङ्ग)

प्रमुख आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रियःअग्रियौअग्रियाः
द्वितीयाअग्रियम्अग्रियौअग्रियान्
तृतीयाअग्रियेणअग्रियाभ्याम्अग्रियैः
चतुर्थीअग्रियायअग्रियाभ्याम्अग्रियेभ्यः
पञ्चमीअग्रियात् / अग्रियाद्अग्रियाभ्याम्अग्रियेभ्यः
षष्ठीअग्रियस्यअग्रिययोःअग्रियाणाम्
सप्तमीअग्रियेअग्रिययोःअग्रियेषु
सम्बोधनहे अग्रियहे अग्रियौहे अग्रियाः

अर्थ: प्रमुख आदि
संस्कृत: पर्याय: पूर्वज, अग्रज

📚 अमरकोश में:
• बड़ा भाई (२.६.४३) — पर्याय: पूर्वज, अग्रज
• श्रेष्ठ के और नाम (३.१.५८) — पर्याय: परार्ध्य, अग्र, प्राग्रहर, प्राग्र्य, अग्र्य, अग्रीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रिय (नपुंसकलिङ्ग)

प्रमुख आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रियम्अग्रियेअग्रियाणि
द्वितीयाअग्रियम्अग्रियेअग्रियाणि
तृतीयाअग्रियेणअग्रियाभ्याम्अग्रियैः
चतुर्थीअग्रियायअग्रियाभ्याम्अग्रियेभ्यः
पञ्चमीअग्रियात् / अग्रियाद्अग्रियाभ्याम्अग्रियेभ्यः
षष्ठीअग्रियस्यअग्रिययोःअग्रियाणाम्
सप्तमीअग्रियेअग्रिययोःअग्रियेषु
सम्बोधनहे अग्रियहे अग्रियेहे अग्रियाणि

अर्थ: प्रमुख आदि
संस्कृत: पर्याय: पूर्वज, अग्रज

📚 अमरकोश में:
• बड़ा भाई (२.६.४३) — पर्याय: पूर्वज, अग्रज
• श्रेष्ठ के और नाम (३.१.५८) — पर्याय: परार्ध्य, अग्र, प्राग्रहर, प्राग्र्य, अग्र्य, अग्रीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें