🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:34:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्र (नपुंसकलिङ्ग)

प्रथम, सर्वोपरि,मुख्य, सर्वोत्तम, प्रमुख

🔎 आपका लिखा रूप अग्रेण = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रम्अग्रेअग्राणि
द्वितीयाअग्रम्अग्रेअग्राणि
तृतीयाअग्रेणअग्राभ्याम्अग्रैः
चतुर्थीअग्रायअग्राभ्याम्अग्रेभ्यः
पञ्चमीअग्रात् / अग्राद्अग्राभ्याम्अग्रेभ्यः
षष्ठीअग्रस्यअग्रयोःअग्राणाम्
सप्तमीअग्रेअग्रयोःअग्रेषु
सम्बोधनहे अग्रहे अग्रेहे अग्राणि

अर्थ: प्रथम, सर्वोपरि,मुख्य, सर्वोत्तम, प्रमुख
संस्कृत: शिखरम्, पुरोभागः, अधिकम्, उपरि · पर्याय: शिरस्, शिखर

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष का शिखर (२.४.१२) — पर्याय: शिरस्, शिखर
• श्रेष्ठ के और नाम (३.१.५८) — पर्याय: परार्ध्य, प्राग्रहर, प्राग्र्य, अग्र्य, अग्रीय, अग्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्र (पुंलिङ्ग)

प्रथम, सर्वोपरि,मुख्य, सर्वोत्तम, प्रमुख

🔎 आपका लिखा रूप अग्रेण = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रःअग्रौअग्राः
द्वितीयाअग्रम्अग्रौअग्रान्
तृतीयाअग्रेणअग्राभ्याम्अग्रैः
चतुर्थीअग्रायअग्राभ्याम्अग्रेभ्यः
पञ्चमीअग्रात् / अग्राद्अग्राभ्याम्अग्रेभ्यः
षष्ठीअग्रस्यअग्रयोःअग्राणाम्
सप्तमीअग्रेअग्रयोःअग्रेषु
सम्बोधनहे अग्रहे अग्रौहे अग्राः

अर्थ: प्रथम, सर्वोपरि,मुख्य, सर्वोत्तम, प्रमुख
संस्कृत: पर्याय: शिरस्, शिखर

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष का शिखर (२.४.१२) — पर्याय: शिरस्, शिखर
• श्रेष्ठ के और नाम (३.१.५८) — पर्याय: परार्ध्य, प्राग्रहर, प्राग्र्य, अग्र्य, अग्रीय, अग्रिय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें