🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:08:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अग्रेसर (पुंलिङ्ग)

आगे २ चलने वाला, नेता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रेसरःअग्रेसरौअग्रेसराः
द्वितीयाअग्रेसरम्अग्रेसरौअग्रेसरान्
तृतीयाअग्रेसरेणअग्रेसराभ्याम्अग्रेसरैः
चतुर्थीअग्रेसरायअग्रेसराभ्याम्अग्रेसरेभ्यः
पञ्चमीअग्रेसरात् / अग्रेसराद्अग्रेसराभ्याम्अग्रेसरेभ्यः
षष्ठीअग्रेसरस्यअग्रेसरयोःअग्रेसराणाम्
सप्तमीअग्रेसरेअग्रेसरयोःअग्रेसरेषु
सम्बोधनहे अग्रेसरहे अग्रेसरौहे अग्रेसराः

अर्थ: आगे २ चलने वाला, नेता
संस्कृत: पर्याय: पुरोग, प्रष्ठ, अग्रतःसर, पुरःसर, पुरोगम

📚 अमरकोश में:
• आगे चलने वाला (२.८.७२) — पर्याय: पुरोग, प्रष्ठ, अग्रतःसर, पुरःसर, पुरोगम, पुरोगामी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अग्रेसर (नपुंसकलिङ्ग)

आगे २ चलने वाला, नेता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअग्रेसरम्अग्रेसरेअग्रेसराणि
द्वितीयाअग्रेसरम्अग्रेसरेअग्रेसराणि
तृतीयाअग्रेसरेणअग्रेसराभ्याम्अग्रेसरैः
चतुर्थीअग्रेसरायअग्रेसराभ्याम्अग्रेसरेभ्यः
पञ्चमीअग्रेसरात् / अग्रेसराद्अग्रेसराभ्याम्अग्रेसरेभ्यः
षष्ठीअग्रेसरस्यअग्रेसरयोःअग्रेसराणाम्
सप्तमीअग्रेसरेअग्रेसरयोःअग्रेसरेषु
सम्बोधनहे अग्रेसरहे अग्रेसरेहे अग्रेसराणि

अर्थ: आगे २ चलने वाला, नेता
संस्कृत: पर्याय: पुरोग, प्रष्ठ, अग्रतःसर, पुरःसर, पुरोगम

📚 अमरकोश में:
• आगे चलने वाला (२.८.७२) — पर्याय: पुरोग, प्रष्ठ, अग्रतःसर, पुरःसर, पुरोगम, पुरोगामी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें