🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:12:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अङ्कभाज् (पुंलिङ्ग)

गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअङ्कभाक् / अङ्कभाग्अङ्कभाजौअङ्कभाजः
द्वितीयाअङ्कभाजम्अङ्कभाजौअङ्कभाजः
तृतीयाअङ्कभाजाअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भिः
चतुर्थीअङ्कभाजेअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
पञ्चमीअङ्कभाजःअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
षष्ठीअङ्कभाजःअङ्कभाजोःअङ्कभाजाम्
सप्तमीअङ्कभाजिअङ्कभाजोःअङ्कभाक्षु
सम्बोधनहे अङ्कभाक् / हे अङ्कभाग्हे अङ्कभाजौहे अङ्कभाजः

अर्थ: गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अङ्कभाज् (स्त्रीलिङ्ग)

गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअङ्कभाक् / अङ्कभाग्अङ्कभाजौअङ्कभाजः
द्वितीयाअङ्कभाजम्अङ्कभाजौअङ्कभाजः
तृतीयाअङ्कभाजाअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भिः
चतुर्थीअङ्कभाजेअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
पञ्चमीअङ्कभाजःअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
षष्ठीअङ्कभाजःअङ्कभाजोःअङ्कभाजाम्
सप्तमीअङ्कभाजिअङ्कभाजोःअङ्कभाक्षु
सम्बोधनहे अङ्कभाक् / हे अङ्कभाग्हे अङ्कभाजौहे अङ्कभाजः

अर्थ: गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अङ्कभाज् (नपुंसकलिङ्ग)

गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअङ्कभाक् / अङ्कभाग्अङ्कभाजीअङ्कभाञ्जि
द्वितीयाअङ्कभाक् / अङ्कभाग्अङ्कभाजीअङ्कभाञ्जि
तृतीयाअङ्कभाजाअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भिः
चतुर्थीअङ्कभाजेअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
पञ्चमीअङ्कभाजःअङ्कभाग्भ्याम्अङ्कभाग्भ्यः
षष्ठीअङ्कभाजःअङ्कभाजोःअङ्कभाजाम्
सप्तमीअङ्कभाजिअङ्कभाजोःअङ्कभाक्षु
सम्बोधनहे अङ्कभाक् / हे अङ्कभाग्हे अङ्कभाजीहे अङ्कभाञ्जि

अर्थ: गोद में बैठा हुआ या लिया हुआ जैसे कि एक बच्चा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें